
Sanoq tizimi
Sanoq tizimi- sonlarni maxsus belgilar (raqamlar) to'plami yordamida yozish usuli. S.t.ning pozitsion va nopozitsion ko'rinishlari mavjud. Nopozitsion S.t. rim raqamlari b-n, pozitsion S.t. esa biz o'rgangan va arab raqamlari (aslida hind raqamlari) deb ataladigan belgilar bilan yoziladi. Pozitsion S.t.da o'rniga qarab raqamning qiymati o'zgarib boradi. Mas, 34soni 4 ta birlik va 3 ta o'nlikni bildiradi. Agar ularning o'rni almashtirilsa 43 soni hosil bo'ladi. Bu sonda 3ta birlnk va 4 ta o'nlik mavjud, yalni 3 ning qiymati 10 marta kamaydi va aksincha 4ning qiymati 10 barobar oshdi. Bunday o'nlik S.t.dagi sonlarning raqamlari uni 10 lik asos darajalari yigkindisida tasvirlashning koeffitsiyentlari hisoblanadi. Hisoblash mashinalarida, odatda, G.V.Leybnits taklif qilgan 2 lik S.t. ishlatiladi. Bunday sonlarni tasvirlash uchun 2 ta - 0 va 1raqamlaridan foydalaniladi. 2 lik S.t.ning ishla-tilishi EHMlar quriladigan ele-mentlarning faqat 2 ta turgkun ishchi holatda bo'lishi bilan bogkliq. Bu elementlar kalitlarga o'xshash bo'lib, ular yozilgan yo'i o'chirilgan holatlarda bo'ladi. Uchinchi holat yo'q. Bu holatlarning biriga 1, 2siga 0 mos qo'yilsa, bunday elementlarning ketmaketligi 2 lik S.t.dagi songa mos keladi.
Ushbu maqolani yozishda o'zbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) mallumotlaridan foydalanilgan.
